Sut mae'r cyngor yn codi ac yn gwario ei arian, gan gynnwys y dreth gyngor ac arbedion.
Beth mae cynghorau'n ei wneud
Mae pob cyngor yn pennu cyllideb bob blwyddyn: faint i'w wario ar bob gwasanaeth a faint o dreth gyngor i'w chodi. Mae'r dreth gyngor yn talu am tua thraean; daw'r rhan fwyaf o'r gweddill o grant gan Lywodraeth Cymru ac ardrethi busnes.
Pwy sy'n penderfynu
Mae'r Cabinet yn cynnig y gyllideb, fel arfer yn y gaeaf, ac mae'r Cyngor llawn yn ei chytuno ac yn pennu'r dreth gyngor erbyn dechrau mis Mawrth. Mae pwyllgorau craffu'n archwilio'r cynlluniau yn gyntaf.
Dweud eich dweud
Mae'r rhan fwyaf o gynghorau'n cynnal ymgynghoriad ar y gyllideb yn yr hydref neu ddechrau'r gaeaf. Mae eich cynghorwyr yn pleidleisio ar y gyllideb derfynol, felly dywedwch wrthyn nhw beth sy'n bwysig i chi.
Mewn rhifau
Treth gyngor a gasglwyd: 95% ar draws Cymru (2025-26).
Ardrethi busnes a gasglwyd: 96% ar draws Cymru (2025-26).
Penderfyniad: Derbyniodd y pwyllgor yr adroddiad. Nododd sefsefyllfa ariannol a pherfformiad Chwarter 2, gan gynnwys gwelliannau i'r gwasanaeth a chanlyniadau cadarnhaol i drigolion.
Penderfyniad: Cytunodd y Cabinet ar bum peth. Derbyniodd yr amgylchedd sy'n newid a'r tybiaethau diwygiedig a ddefnyddir i ddatblygu'r Strategaeth Ariannol Tymor Canolig (cynllun ariannol aml-flwyddyn y Cyngor), a chytunodd y bydd y gwaith o'i diweddaru yn parhau. Cytunodd y bydd y Tîm Arweinyddiaeth Hŷn yn parhau i weithio gydag Aelodau'r Cabinet i nodi arbedion i fynd i'r afael â'r bwlch yn y gyllideb. Dirprwyodd i'r Prif Weithredwr, mewn ymgynghoriad â'r Arweinydd ac Aelod y Cabinet dros Gyllid a Thrawsnewid, y pŵer i weithredu unrhyw arbediad cyn 2027/28 lle nad oes angen penderfyniad polisi. Cytunodd y caiff yr adroddiad ei gyflwyno i'r Panel Cyllid i'w graffu (archwiliad annibynnol gan gynghorwyr). Cytunodd y bydd y gwaith yn parhau gyda'r Grŵp Cynghori ar y Gyllideb i ddod â barn drawsbleidiol i mewn.
Penderfyniad: Penderfynodd y Cabinet yn unfrydol y dylai swyddogion baratoi amcangyfrifon cost ar gyfer ail dorri gwair bob blwyddyn. Bydd hyn yn caniatáu i'r holl aelodau farnu a yw'n fforddiadwy, fel y gall y Cyngor llawn benderfynu yn rhan o'r broses gosod cyllideb sydd i ddod.
Penderfyniad: Derbyniodd y Cabinet yr adroddiad a chymeradwyo'r virement cyllideb (symud arian rhwng penawdau'r gyllideb) a nodir ynddo, yn unol â Chyfansoddiad y Cyngor. Nododd y defnydd o gronfeydd wrth gefn penodol (arian a neilltuwyd at ddibenion penodol), gan gynnwys i gefnogi'r sefyllfa yn ystod y flwyddyn a thalu am y gorwariant cyffredinol.
Penderfyniad: Derbyniodd y Cabinet yr adroddiad. Cytunodd y dylid defnyddio'r wybodaeth i herio'r sefyllfa alldro dros dro, amrywiannau sylweddol, llithriant arfaethedig (gwariant wedi'i symud i flwyddyn ddiweddarach) ac a yw'r rheolaethau ariannol yn ddigonol i ddiogelu adnoddau'r Cyngor.
Penderfyniad: Derbyniodd y Cabinet yr adroddiad a chymeradwyo ei gynnwys. Mae'r cofnod hefyd yn rhestru'r virements cyllideb yn yr adroddiad a defnyddio cronfeydd wrth gefn, gan gynnwys y defnydd a ragwelir i gefnogi'r sefyllfa yn ystod y flwyddyn a thalu am y gorwariant a ragwelir, gan nodi'r effaith ar gronfeydd wrth gefn y Cyngor.
Penderfyniad: Derbyniodd y Cabinet yr adroddiad. Cytunodd y dylai aelodau herio'r canlyniadau ariannol yn briodol, parhau i gefnogi'r gweithdrefnau rheolaeth ariannol a gytunwyd gan y Cyngor, a nodi'r gweithdrefnau rheoli a monitro cyllideb yn y Tîm Cyfalaf.
Penderfyniad: Cymeradwyodd y Cabinet y newid i friff dylunio prosiect Cymunedau Cynaliadwy ar gyfer Dysgu Ysgol Gowerton (Uwchradd). Cymeradwyodd ac ymrwymodd swm diwygiedig o £2,523,285 ar gyfer y cyfnod cyn adeiladu i'r rhaglen gyfalaf. Mae hyn £4,557,600 yn llai na'r £7,080,885 a gymeradwywyd ar 17 Gorffennaf 2025.
Penderfyniad: Cymeradwyodd y Cabinet dderbyn ac ymrwymo'r grant ychwanegol o £2,962,397 gan Lywodraeth Cymru ar gyfer 2026-27 i'r rhaglen gyfalaf ar gyfer atgyweirio a chynnal a chadw ysgolion, yn amodol ar y dyfarniad grant terfynol a'r amodau. Nododd fod cynlluniau'n dal i gael eu datblygu. Gallant gynnwys gwaith toi yn YGG Bryn Tawe, gwaith yn Ysgol Gymunedol Cefn Hengoed, blaenoriaethau a nodwyd gan ysgolion megis uwchraddio toiledau, gwaith dylunio cynnar ar gyfer cynlluniau 2027/28, risgiau iechyd, diogelwch a diogelu, a systemau gwresogi newydd ar gyfer pedair ysgol gynradd sy'n dibynnu ar boeleri olew. Dirprwyodd i'r Cyfarwyddwr Addysg a'r Cyfarwyddwr Lle ddewis a blaenoriaethu cynlluniau. Dirprwyodd hefyd i'r Cyfarwyddwr Cyllid a'r Cyfarwyddwr Addysg y pŵer, os bydd angen, i gyfnewid hyd at £1,533,800 o'r grant am gyllid cyfalaf craidd a ddyrannwyd eisoes i brosiectau Addysg. Byddai'r benthyca anghymorthdaledig cyfatebol yn symud i raglen 2027-2028.