Wrthi'n llwytho
Mae cynghorau'n penderfynu ble mae arian a gwasanaethau'n mynd. Mae gwybod pa gymdogaethau sydd fwyaf difreintiedig, ble mae'r Gymraeg yn cael ei siarad a ble mae ail gartrefi wedi'u crynhoi yn eich helpu i farnu eu penderfyniadau ar ysgolion, tai, trafnidiaeth a'r dreth gyngor.
O'i 45 cymdogaeth, mae 11 mewn trefi a dinasoedd o 10,000 o bobl neu fwy, mae 10 mewn trefi gwledig neu eu cyrion, ac mae 24 yn bentrefi, pentrefannau neu gefn gwlad agored. Mae'r ddau olaf gyda'i gilydd yn cyfrif fel gwledig yn Nosbarthiad Gwledig Trefol 2021 y Swyddfa Ystadegau Gwladol.
Ar draws Cymru, mae 16% o'r cymdogaethau yn bentrefi neu gefn gwlad.
Yng nghyfrifiad 2021, ar draws cymdogaethau'r ardal hon, dywedodd tua 46% o bobl tair oed a hŷn ar gyfartaledd eu bod yn gallu siarad Cymraeg. Ar draws Cymru, tua 18% oedd y ffigur.
Mewn 37 o'i chymdogaethau, mae 40% neu fwy yn gallu siarad Cymraeg.
Mae'r gyfran uchaf yn Aberaeron, sef 59.0%.
Mae Llywodraeth Cymru yn rhestru pob cymdogaeth yng Nghymru, o'r fwyaf difreintiedig (1) i'r lleiaf difreintiedig (1,917). Mae'n edrych ar incwm, swyddi, iechyd, addysg, tai, mynediad at wasanaethau, diogelwch a'r amgylchedd lleol. Mae'n disgrifio lleoedd, nid pobl: dyw pawb mewn ardal ddifreintiedig ddim yn dlawd, ac mae llawer o bobl ar incwm isel yn byw mewn ardaloedd eraill.
Mae 1 o'r cymdogaethau yma ymhlith y 10% mwyaf difreintiedig yng Nghymru, ac mae 0 ymhlith y 10% lleiaf difreintiedig. Pe bai amddifadedd wedi'i wasgaru'n gyfartal, byddech chi'n disgwyl tua 5 o bob un.
Y fwyaf difreintiedig yw Aberteifi Teifi, yn safle 90 o 1,917. Y lleiaf difreintiedig yw Faenor (Ceredigion), yn safle 1,725.
Safle'r gymdogaeth ganol yma ar bob mesur. Mae dotiau i'r chwith o'r llinell yn fwy difreintiedig na chanol Cymru; mae dotiau i'r dde yn llai difreintiedig.
O'i chymharu â gweddill Cymru, mae'n gwneud waethaf ar mynediad at wasanaethau a gorau ar diogelwch cymunedol.
Ym mis Mawrth 2023, yn yr ardal nodweddiadol yma, roedd tua 49 o bob 1,000 o gartrefi ar restr y dreth gyngor yn ail gartrefi. Ar draws Cymru, 6 oedd y ffigur nodweddiadol.
Mewn 4 o'i 9 ardal, roedd yn 50 neu fwy, sef un cartref ym mhob 20.
Mae'r ffigurau hyn ar gyfer ardaloedd ehangach o tua 7,000 o bobl, felly mae cymdogaethau cyfagos yn rhannu lliw.
Mae pob cymdogaeth (Ardal Gynnyrch Ehangach Haen Is, yr ardal leiaf y cyhoeddir y rhan fwyaf o ystadegau swyddogol ar ei chyfer) yn perthyn i un ardal cyngor. Ffigur ardal cyngor ar gyfer siaradwyr Cymraeg yw cyfartaledd ei chymdogaethau, sydd â niferoedd tebyg o bobl.
Caiff y mapiau eu darllen o MapDataCymru, gwasanaeth mapiau Llywodraeth Cymru, ac maen nhw'n cael eu gwirio unwaith y mis am ddiweddariadau. Darllenwyd ddiwethaf 27 Hydref 2026.