Wrthi'n llwytho
Mae cynghorau'n penderfynu ble mae arian a gwasanaethau'n mynd. Mae gwybod pa gymdogaethau sydd fwyaf difreintiedig, ble mae'r Gymraeg yn cael ei siarad a ble mae ail gartrefi wedi'u crynhoi yn eich helpu i farnu eu penderfyniadau ar ysgolion, tai, trafnidiaeth a'r dreth gyngor.
O'i 153 cymdogaeth, mae 144 mewn trefi a dinasoedd o 10,000 o bobl neu fwy, mae 7 mewn trefi gwledig neu eu cyrion, ac mae 2 yn bentrefi, pentrefannau neu gefn gwlad agored. Mae'r ddau olaf gyda'i gilydd yn cyfrif fel gwledig yn Nosbarthiad Gwledig Trefol 2021 y Swyddfa Ystadegau Gwladol.
Ar draws Cymru, mae 16% o'r cymdogaethau yn bentrefi neu gefn gwlad.
Yng nghyfrifiad 2021, ar draws cymdogaethau'r ardal hon, dywedodd tua 12% o bobl tair oed a hŷn ar gyfartaledd eu bod yn gallu siarad Cymraeg. Ar draws Cymru, tua 18% oedd y ffigur.
Does dim un o'i chymdogaethau lle mae 40% neu fwy yn siarad Cymraeg.
Mae'r gyfran uchaf yn Pont-y-clun 2, sef 26.9%.
Mae Llywodraeth Cymru yn rhestru pob cymdogaeth yng Nghymru, o'r fwyaf difreintiedig (1) i'r lleiaf difreintiedig (1,917). Mae'n edrych ar incwm, swyddi, iechyd, addysg, tai, mynediad at wasanaethau, diogelwch a'r amgylchedd lleol. Mae'n disgrifio lleoedd, nid pobl: dyw pawb mewn ardal ddifreintiedig ddim yn dlawd, ac mae llawer o bobl ar incwm isel yn byw mewn ardaloedd eraill.
Mae 20 o'r cymdogaethau yma ymhlith y 10% mwyaf difreintiedig yng Nghymru, ac mae 12 ymhlith y 10% lleiaf difreintiedig. Pe bai amddifadedd wedi'i wasgaru'n gyfartal, byddech chi'n disgwyl tua 15 o bob un.
Y fwyaf difreintiedig yw Pen-y-waun 2, yn safle 14 o 1,917. Y lleiaf difreintiedig yw Pentre'r Eglwys 3, yn safle 1,912.
Safle'r gymdogaeth ganol yma ar bob mesur. Mae dotiau i'r chwith o'r llinell yn fwy difreintiedig na chanol Cymru; mae dotiau i'r dde yn llai difreintiedig.
O'i chymharu â gweddill Cymru, mae'n gwneud waethaf ar addysg a gorau ar mynediad at wasanaethau.
Ym mis Mawrth 2023, yn yr ardal nodweddiadol yma, roedd tua 4 o bob 1,000 o gartrefi ar restr y dreth gyngor yn ail gartrefi. Ar draws Cymru, 6 oedd y ffigur nodweddiadol.
Doedd dim un o'i hardaloedd â 50 neu fwy ym mhob 1,000.
Mae'r ffigurau hyn ar gyfer ardaloedd ehangach o tua 7,000 o bobl, felly mae cymdogaethau cyfagos yn rhannu lliw.
Mae pob cymdogaeth (Ardal Gynnyrch Ehangach Haen Is, yr ardal leiaf y cyhoeddir y rhan fwyaf o ystadegau swyddogol ar ei chyfer) yn perthyn i un ardal cyngor. Ffigur ardal cyngor ar gyfer siaradwyr Cymraeg yw cyfartaledd ei chymdogaethau, sydd â niferoedd tebyg o bobl.
Caiff y mapiau eu darllen o MapDataCymru, gwasanaeth mapiau Llywodraeth Cymru, ac maen nhw'n cael eu gwirio unwaith y mis am ddiweddariadau. Darllenwyd ddiwethaf 27 Hydref 2026.